أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
771
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
چراغدان كلان نهادهاند ، و هرشب از شام تا صبح چراغها افروخته مىماند ، و جهت صاف كردن آنها هزاران مشعلچيان مقرّراند ، و خرج ايشان مثل خرج نهر بر ذمّهء مردمان شهر مقرر است ، و براى اين كار نيز داروغگان مقرّراند كه همهء مشعلچيان تابع حكم اوشانند ، و بلاشك اگر كسى بيگانه - كه از اين راه و رسم واقف نيست - وارد آن شهر شود از ديدن احوال و كثرت چراغافروزى قياس خواهد كرد كه سبب اين ؛ غير از جشن نخواهد بود و اين روشنى هرشب مىباشد ، چنانچه كسى را مشعلچى همراه سوارى بردن احتياج نيست و نمىبرد ، و سوارى در آن شهر بر گارى و كهركهرى و پوچه و امثال آنها مىشود ، بعضى كسان از خود مىدارند ، و كسانى كه ندارند به مبلغ جزوى به كرايه و به آسانى بهدست مىآورند . و بايد دانست كه در ملك « انگلاند » پنجاه و دو بلوك و پركنهاند كه آن را كوتهى مىنامند ، و در هريك از اين پركنه شهرهاى كلان و شهرهاى خورد و قصبات و قريهها بسيار و زايد از حدّ شمار است ، و همهء آنها آباد و با نزهت تماماند ، و ماليات و خراج ملك « انگلاند » در هنگام امنيّت و صلح در سالى هفت كرور و هفتاد و پنج لك روپيه است ، و هر كرورى صد لك است ، و هر لكى صدهزار روپيه است . فصل 3 : طريقهء سلطنت و قوانين حكومت انگريزان چون حكيمان و دانشمندان فرقهء انگريز از تمشيت امور مملكت فراغت حاصل كردند متوّجه تنقيح قواعد سلطنت شدند ، و از دوصد سال تقريبا قبل از